Odyometri nedir? Saf ton, konuşma ve davranışsal test
Odyometri, kişinin işitme eşiklerini ve konuşma anlama performansını ölçen klinik testlerin genel adıdır. Saf ton odyometri (frekans bazlı eşik), konuşma odyometrisi (kelime tanıma) ve davranışsal odyometri (çocuklar için VRA, CPA) olmak üzere üç ana kategori vardır. Odyolog tarafından sessiz kabin içinde uygulanır.
Odyometri = işitme testi
Odyometri, kulağınızın hangi seslerin ne kadar yüksek olunca duyulduğunu ölçen klinik testtir. Sonuç olarak odyogram adında bir grafik çıkar — yatay eksen frekans (Hz), dikey eksen yükseklik (dB HL). Bu grafiğe bakarak işitme kaybınızın derecesi (hafif/orta/ileri/derin) ve tipi (sensörinöral/iletim/mikst) anlaşılır.
Odyometri tipleri — hangisi ne ölçer?
1. Saf Ton Odyometri (Pure Tone Audiometry — PTA)
En temel odyometri formu. Kulaklık takılır, 250 Hz - 8000 Hz arası frekanslarda saf ses tonları verilir. Hangi yükseklikte duyulduğu (eşik) tespit edilir. Hava yolu ve kemik yolu ayrı ayrı ölçülür — fark işitme kaybının tipini gösterir.
Süre: 15-20 dk. Kim için: 4 yaş üstü tüm yaşlar.
2. Konuşma Odyometrisi (Speech Audiometry — SRT, SDS)
Saf ton yerine kelime listeleri verilir. İki ana metrik:
- SRT (Speech Reception Threshold): Kelimelerin %50'sini doğru ayırt edebildiğiniz en düşük yükseklik
- SDS (Speech Discrimination Score): Yüksek sesle verilen kelimelerin yüzde kaçını doğru tekrarladığınız (%0-100)
SDS klinik olarak kritik: Eşik ne olursa olsun SDS düşükse cihaz fayda az olur. SDS %50 altındaysa koklear implant değerlendirmesi gündeme gelir.
3. Davranışsal Odyometri (VRA, CPA — pediatrik)
Klasik odyometri 4 yaş altı çocuklarda yapılamaz. Bunun yerine:
- VRA (Visual Reinforcement Audiometry): 6-24 ay arası bebekler için. Ses verilir, bebek başını çevirir, ödül olarak animasyon gösterilir. Detay
- CPA (Conditioned Play Audiometry): 2-5 yaş çocuklar için, oyun bazlı.
Odyogram nasıl okunur?
| Derece | Eşik (dB HL) | Klinik Anlam |
|---|---|---|
| Normal | < 25 dB | İşitme normal |
| Hafif | 25-40 dB | Sessiz konuşmada zorluk |
| Orta | 40-55 dB | Normal konuşma zorluğu |
| Orta-İleri | 55-70 dB | Yüksek sesle bile zorluk |
| İleri (Severe) | 70-90 dB | Bağırma sesini bile zor anlar |
| Derin (Profound) | 90+ dB | Cihazsız konuşma anlama imkansız |
Odyometri kim tarafından yapılır?
Türkiye'de odyometri odyolog tarafından yapılır. SGK kapsamında:
- İşitme cihazı raporu için: Devlet hastanesi / üniversite hastanesi / Bilkent ŞH gibi şehir hastanelerinde yapılır, KBB raporuyla birlikte SGK'ya sunulur
- Cihaz uygulaması öncesi: Bizim klinik gibi SGK anlaşmalı işitme cihazı merkezleri tekrar değerlendirme amacıyla ücretsiz odyometri yapar
- Diagnostik / engellilik raporu için: Sadece devlet/üniversite hastaneleri yapabilir — özel klinik ve cihaz merkezleri yetkili değil
Odyometri öncesi hazırlık
- Test öncesi 24 saat çok yüksek sese maruz kalmamış olmak (geçici eşik kayması)
- Kulakta kir tıkanıklığı varsa önce çıkarılması (KBB)
- Aktif kulak enfeksiyonu varsa önce tedavi
- Çocuklarda ortamda uyumuş, açken gelmeleri ideal
"Klinikte 8 yılda gözlemlediğim: hastalar bazen 'odyometri zaten birinde yapıldı, tekrar gerek yok' diyor. Ama farklı kabin, farklı cihaz, farklı kalibrasyon = farklı sonuç. Cihaz seçimi öncesi mutlaka kendi klinik şartlarımızda test ediyorum. 8 yıllık veri tabanımda yaklaşık %18 vakada hastane testinden 5-15 dB sapma çıktı."
— Mehmet Ali Onbaşıoğlu Odyolog